YŘkleniyor...

    20.     YILIMIZ     KUTLU     OLSUN  

 

 

HIRKAKÖYÜ 

 29 Ekim  Cumhuriyet Bayram─▒ Tüm Ulusumuza Kutlu Olsun

 NE MUTLU TÜRKÜM D─░YENE
 

 

Yazarlar :     Ba■lřk :
Makaleler / Atom
DERS─░M: K─░M, K─░MDEN, NE ─░├ç─░N ├ľZ├ťR D─░LEMEL─░D─░R?

Geçen günlerde siyasi alanda en çok tart─▒┼č─▒lan "Dersim Olaylar─▒" ile ilgili, 27 Kas─▒m 2011 tarihli Cumhuriyet Gazetesi'nde Deniz Kavuçuo─člu'nun "Pano" adl─▒ kö┼česinde yazd─▒─č─▒ günlük yaz─▒s─▒ genel bilgi verme aç─▒s─▒ndan a┼ča─č─▒ya al─▒nm─▒┼čt─▒r :

"Osmanl─▒ döneminde yüzy─▒llarca yurtluk ve ocakl─▒k biçiminde özerk olarak yönetilen Dersim bölgesinde, özellikle Tanzimat’ tan sonra, merkezi yönetimin güçlendirilmesi amac─▒na yönelik düzenlemelere kar┼č─▒ s─▒k s─▒k ayaklanmalar ba┼č göstermi┼čtir. Bölge, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmas─▒yla özerkli─čini kaybeder. A┼čiretler, yönetimlerinin elinden al─▒nmas─▒na, vergi vermek, askere gitmek gibi çe┼čitli zorunluluklara kar┼č─▒ ç─▒karlar.

              1930’lar─▒n ilk yar─▒s─▒nda bölgede meydana gelen ufak çapl─▒ ayaklanmalar bast─▒r─▒ld─▒ktan sonra, 25 Aral─▒k 1935 tarihli 2884 say─▒l─▒ Tunceli Vilayetinin ─░daresi Hakk─▒nda Kanun ç─▒kar─▒l─▒r. Buna göre Tunceli iline bir askeri vali atanacakt─▒r. Ayn─▒ zamanda dördüncü genel müfetti┼č s─▒fat─▒n─▒ da alan General Abdullah Alpdo─čan geni┼č idari geni┼č idari, askeri ve hukuki yetkilerle donat─▒larak vali olarak atan─▒r. Yasan─▒n uygulanmaya ba┼člamas─▒yla 1937 ba┼člar─▒nda yeni olaylar ç─▒kar.

                Ayaklanma, Abasan A┼čireti Reisi Seyit R─▒za liderli─činde, asker ve vergi vermek istemeyen di─čer a┼čiretlerce de desteklenen bir grup taraf─▒ndan 20-21 Mart 1937 gecesi Harçik Köprüsünün y─▒k─▒lmas─▒, köprüyle Kahnut buca─č─▒ aras─▒ndaki telefon hatt─▒n─▒ kesilmesi ve bölge karakoluna düzenlenen sald─▒r─▒ ile ba┼člar, Te─čmen ─░smail Hakk─▒ komutas─▒ndaki 33 askerin tümü öldürülür. 27 Mart 1937 tarihinde Tunceli-Erzincan yolundaki bir köprü Haydaran ve Demenan a┼čiretleri taraf─▒ndan yak─▒l─▒r. Askeri birliklerin aralar─▒ndaki ba─člant─▒lar─▒n kurulamamas─▒ için asiler taraf─▒ndan bölgenin telefon hatlar─▒ kesilir. Jandarma birliklerine pusu kurulur. Seyit R─▒za bizzat Sin Karakolunun da bas─▒lmas─▒ için asi milislere emir verir. Bölgedeki 9. Seyyar Jandarma Taburuna da bask─▒n düzenlenir. Kendi vatanda┼člar─▒ndan kurulu düzensiz güçlere kendilerini korumakta zafiyet içine dü┼čerler. Birçok askeri birlik bas─▒larak askerler öldürülür veya yaralan─▒r. Asiler Mazgirt Köprüsünü tahrip ederler.

─░syan ba┼člam─▒┼čt─▒r. Ba┼čta Kurey┼čan a┼čireti olmak üzere Demenan, Haydaran ve Yusufan a┼čiretlerinin kat─▒l─▒m─▒ ile iyice geni┼čler, isyanc─▒lar─▒n say─▒s─▒ 6.000’i bulur. Alpdo─čan─▒n düzenledi─či ilk harekât büyük bir ba┼čar─▒s─▒zl─▒kla sonuçlan─▒r. A┼čiretler de bunun verdi─či cesaretle tamamen silahlan─▒rlar. ─░syan─▒ bast─▒rmak iyice zorla┼č─▒r. Alpdo─čan 20.000 asker ile bölgeye gider fakat da─člar─▒ bir türlü a┼čamaz. Bunu sonucunda bir hava sald─▒r─▒s─▒ düzenlenmesine karar verir. Hava Kuvvetlerinden 3 uçak filosu ile havadan sald─▒r─▒ gerçekle┼čtirilir. ─░syanc─▒lar─▒n sakland─▒klar─▒ en büyük yer olan La┼č mevki yerle bir edilir. Harekât sonras─▒nda askerler bölgeye girmeyi ba┼čar─▒rlar.

Bunu üzerine Seyit R─▒za, bölge halk─▒na zarar gelmesin diye Haydaran, Kurey┼čan, Demenan, Yusufan, K─▒rgan Kürt a┼čiretleri reisi ile birlikte teslim olur ve harekât. 13 Eylül 1938 de sona erer. Ayaklanmay─▒ bast─▒ran bu askeri harekât, “1. Dersim Harekat─▒“ olarak adland─▒r─▒l─▒r.

                Asilerin ayaklanmas─▒ 15 Kas─▒m 1937 günü sona erer. Ayaklanman─▒n lideri Seyit R─▒za ile birlikte Seyit R─▒zan─▒n o─čullar─▒nda, 16 ya┼č─▒ndaki Resik Hüseyin. Kurey┼čan-Seyhan a┼čiret reisi Seyit Hüseyin, Yusufanl─▒ Kamer A─čan─▒n o─člu F─▒nd─▒k A─ča, Demenan a┼čiret reisi Cebrail A─čan─▒n o─člu Hasan ve Mirza Ali A─ča idam edildiler. Çok say─▒da Kürt ayaklanmac─▒ de─či┼čik hapis cezalar─▒na çarpt─▒r─▒l─▒r. Ancak olaylar durulmaz. 1938 y─▒l─▒nda Kurey┼čan a┼čireti intikam için di─čer Kürt a┼čiretlerini silahlanmaya davet eder ve yeni bir isyan ba┼člar. Bunun üzerine giri┼čilen “2.Dersim Harekat─▒(2 Ocak-17 A─čustos 1938) ile ayaklanma tamamen bast─▒r─▒ld─▒ysa da direni┼č amac─▒yla k─▒rsal alanda kalanlar─▒n isyan giri┼čimleri 1948 y─▒l─▒na kadar sürmü┼čtür.

                  Harekât sonucu resmi verilere göre 13.160, çe┼čitli Kürt kaynaklar─▒na göre ise 40.000 sivil ya┼čam─▒n─▒ yitirmi┼č, 2.248 hane, 11.818 ki┼či ba┼čka yerlere sürgün edilmi┼čtir.

Dersim olaylar─▒n─▒n nesnel de─čerlendirmesi böyledir. “Kim, kimden, ne için özür dilemelidir“ sorusunun yan─▒t─▒n─▒ ise yar─▒nki yaz─▒m─▒zda vermeye çal─▒┼čaca─č─▒z."

Deniz KAVUKÇUO─×LU

Yazar Adř : Atom Kar─▒nca
Eklenme Tarihi : 1325193776
Bu makale 2572 ki■i tarafřndan okundu.
Bu Makaleye Yapřlan Yorumlar
  • Atom Kar─▒nca (21.01.2017 00:43)
    30 ARALIK 2016 Tarihli Cumhuriyet gazetesi Tayfun Atay&tt2;─▒n yaz─▒s─▒d─▒r.
Bu Makaleye Yorum Yapřn
Yorum yapabilmek išin lŘtfen Řye giri■i yapřnřz.
YAZARIN DŢđER MAKALELERŢ
GŘncel Ekonomi Haberleri